Een LinkedIn-bericht zette mij aan het denken. Klopt het inderdaad dat je vanaf 1 juli 2026 vergunningvrij een familiewoning op je erf kunt plaatsen? Omdat ik de uitleg op verschillende plekken niet helemaal met elkaar vond overeenkomen, ben ik in de officiële wetsteksten en toelichtingen gedoken.
De Nederlandse wetgeving is soms behoorlijk complex en in dit geval spreken verschillende nieuwsberichten elkaar ook nog eens tegen. Wat is er nu precies besloten, wat gaat er veranderen en, misschien nog wel belangrijker, wanneer?
Even terug naar hoe het begon
Toen de Tiny House-beweging ruim tien jaar geleden in Nederland op gang kwam, was wonen op eigen erf vrijwel onmogelijk. Alleen bij mantelzorg bestond onder voorwaarden ruimte voor een tweede woning. Al jarenlang pleit de Tiny House-beweging daarom voor meer mogelijkheden om op particuliere erven een kleine zelfstandige woning te plaatsen.
Minister Mona Keijzer gaf daar in 2025 een belangrijke impuls aan door voor te stellen de bestaande regeling voor mantelzorgwoningen uit te breiden met familiewoningen. Daarmee wilde zij het eenvoudiger maken om bijvoorbeeld ouders of volwassen kinderen dichtbij huis te laten wonen, zonder langdurige vergunningstrajecten. Ook wanneer er (nog) geen sprake is van mantelzorg. Daarmee werd een belangrijke stap gezet. De Wet versterking regie volkshuisvesting is inmiddels aangenomen, maar de concrete regels voor vergunningvrije familiewoningen volgen via een afzonderlijk besluit.
Wat is er nu precies besloten?
De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 1 juli 2026 in werking getreden. Dat staat vast en is vastgelegd in het Staatsblad.
Maar…
De regels voor mantelzorg- en familiewoningen staan niet in de wet zelf. Ze worden uitgewerkt in het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Dat zegt de Rijksoverheid heel expliciet op de pagina over de kortere procedures:
“De regels voor mantelzorg- en familiewoningen worden niet in de Wet versterking regie volkshuisvesting uitgewerkt, maar in het onderliggende Besluit versterking regie volkshuisvesting. Het Besluit treedt naar verwachting 1 januari 2027 in werking.”
De wet is dus wel aangenomen, maar de verruiming voor vergunning vrije familiewoningen moet nog in werking treden via het Besluit. Naar verwachting gebeurt dat op 1 januari 2027.
Wat wil men straks mogelijk maken?
Wanneer het Besluit in werking treedt maakt deze het volgende mogelijk:
- mantelzorgwoningen én familiewoningen op eigen achtererf kunnen onder voorwaarden vergunningvrij worden;
- familiewoningen zijn bedoeld voor familieleden in de eerste graad: ouders, kinderen, adoptieouders/-kinderen en ook pleegkinderen van de bewoner van het hoofdgebouw;
- de familiewoning moet worden bewoond door een eerstegraads familielid zolang gebruik wordt gemaakt van deze regeling.
- het moet gaan om een bijbehorend bouwwerk op het achtererf, niet op het voorerf;
- maximale bouwhoogte: 5 meter, met voorwaarden bij bouwen boven 3 meter;
- oppervlakte hangt af van het bebouwingsgebied, met een maximum van 150 m².
En belangrijk voor Tiny Houses:
Een familiewoning wordt juridisch niet gezien als een zelfstandige tweede hoofdwoning, maar als een bijgebouw dat functioneel verbonden blijft met het hoofdgebouw. (bron) De familiewoning blijft juridisch onderdeel van het hoofdperceel en wordt niet beschouwd als een tweede zelfstandige hoofdwoning.
Dus ja: dit is zeker een stap vooruit, maar géén algemene “zet een Tiny House in je tuin”-regeling. Het gaat vooral kansen bieden voor ouders, kinderen, adoptie-/pleegrelaties en pre-mantelzorgsituaties.
Waarom alleen eerstegraads familie?
Wat een beetje jammer is aan deze regeling, is de ze uitsluitend geldt voor ouders en kinderen (waaronder adoptie- en pleegrelaties). De overheid geeft daarvoor geen uitgebreide juridische onderbouwing. Waarschijnlijk heeft de overheid hiervoor gekozen om ervoor te zorgen dat het een beetje controleerbaar blijft. Door de woningen alleen voor 1e graads familie beschikbaar te maken blijft het duidelijk dat het gaat om wonen binnen het gezin en wordt voorkomen dat de regeling gebruikt wordt als mogelijkheid om een extra huurwoning op het erf te realiseren.
De gemeente Dalfsen heeft al in 2022 beleid gemaakt voor Tiny House op het erf
Wat betekent dit voor gemeenten met eigen beleid?
Op dit moment hebben verschillende gemeenten hun eigen beleid voor mantelzorgwoningen, pre-mantelzorg of wonen op eigen erf. Dat blijft voorlopig gewoon gelden.
Met het Besluit versterking regie volkshuisvesting wil de overheid juist een landelijke vergunningvrije basisregeling invoeren. Daardoor hoeven inwoners straks niet meer afhankelijk te zijn van de gemeente waarin zij wonen. De voorwaarden worden landelijk gelijk. Gemeenten blijven echter wel bevoegd voor andere aspecten, zoals monumenten, beschermde gebieden en de toekenning van adressen.
Wat betekent dit voor jou? Praktische voorbeelden
Drie situaties:
Je wilt een Tiny House voor je ouders
→ Dit kan straks eenvoudiger worden, als aan de voorwaarden wordt voldaan.
Je wilt dat je volwassen zoon of dochter op het erf woont
→ Ook daarvoor biedt de nieuwe regeling een verruiming van de mogelijkheden.
Je wilt een Tiny House voor vrienden of verhuren
→ Daar verandert deze regeling helaas niets aan.
Conclusie
Voor veel mensen die dromen van een Tiny House verandert er voorlopig nog weinig. De regeling is beperkt tot eerstegraads familie en bovendien nog niet in werking getreden. Toch zie ik dit als een belangrijke stap. Tien jaar geleden was een tweede woning op eigen erf simpelweg niet mogelijk als er geen mantelzorg situatie was. Nu erkent onze overheid dat er meer woonvormen zijn dan het traditionele gezin in één woning. Het is misschien nog niet de eindbestemming, maar wel een duidelijke stap in de goede richting.
Hopelijk wordt over een paar jaar de vraag gesteld waarom deze mogelijkheid alleen voor ouders en kinderen geldt, en niet ook voor andere vormen van samenleven. Ik zie de woningnood nog niet zo 1, 2, 3 oplossen en die verruiming kan zeker een bijdrage leveren aan het verminderen van de woningnood. Dat zullen we moeten afwachten. Maar elke stap voorwaarts is er een.
Bronnen
Rijksoverheid – Wet versterking regie volkshuisvesting van kracht vanaf 1 juli
Volkshuisvesting Nederland – Wet versterking regie volkshuisvesting
Volkshuisvesting Nederland – Kortere procedures
Eerste Kamer – Wetsvoorstel 36.512
Interessant. Dankjewel.
Groet Pieter
Dacht al wel weer dat er apparte regels aan zouden zitten. Jammer. Dit lost maar 10% van de woningnood op.
Ik zie dit nu ook en denk; Een Vechtscheiding is ook 1e graad en je bleef elkaar zien en kunt apart wonen…
Ook voor jongeren leuk als je zoon achter ons kwam wonen maar mag er iets meer bij?
Hij wel en Zij niet?
En wat als ik als Opa & Oma kleinkinderen kreeg, best leuk, Oppas Opa worden maar mag ’t ook…
Ik denk net als in Portugal een Tabbert Caravan, een grote joekel is niets waard want vele kunnen deze niet trekken,
en vele Vakantie parken worden Chalets, zelfde met ander naamkaartje..
Een goede Caravan, wintervaste valt gasgebruik best mee en stroom en water aftappen gaat prima…
Binnen 5 minuten staat deze en wielen + pootjes op 6 tegels?
Of er nog aanvullende regels komen, weer een wet met vage regels…
Bedankt voor deze informatie, biedt voor ons perspectieven want onze gemeente wil hierin geen kant op.
bij mij in boxtel was de aanbouw van een familie, pre mantelzorgwoning vergunningvrij in 2025. als de gemeente geen eigen beleid heeft volgen ze het landelijke beleid. omgevingsvergunning geregeld, 50 m2 , aanbouw, huis als bron voor water, energie. eigen grond, 2.60m hoog.
Interessant, maar nog lang niet alles is hier uberhaupt duidelijk aan.
De regeling voor mantelzorgwoning was zo dat als het mantelzorgen afgelopen is (bijvoorbeeld de zorgbehoevende persoon overlijdt) dat dan de mantelzorgwoning ook weg moest. Is dat in deze regeling ook?
En ja vrienden of andere familieleden in 2 de graad of verder mogen niet, dat schiet niet op.
Ik schiet er in ieder geval niets mee op, terwijl ik onlangs een huis gekocht heb met een gastenverblijf in de tuin in het formaat van een tiny house. En ja, ik zou dat best willen laten bewonen door iemand die mij zou willen helpen. (mijn gezondheid is niet meer wat het zou moeten zijn) Hopenlijk verruimd de wet nog wat verder.
Toch een stap in de goeie richting, Marjolein.
Lie(f)s.
Super zoals jij deze lastig te doorgronden wetgeving weet uit te pluizen en helder weet te beschrijven voor ons, Tinyhouse lovers.
Dank je wel!
Hoe zit het met broers en zussen? Mogen die wel bij elkaar op het erf wonen onder deze nieuwe wet/besluit?
En als er (alleen) een zijtuin is?
En zijn er mogelijkheden op een mandelig gebied?
Ben benieuwd…
Broers en zussen zijn 2e graads familie, Nienke. Dus dat mag niet. Op je overige vragen heb ik geen antwoord.
Dank voor je pluiswerk, Marjolein
elk. stapje is er weer eentje!
En hierover via diverse kanalen communiceren, de grenzen en wensen zichtbaar maken gaat weer helpen voor een volgend stapje!